Jugoslovenska država i iseljeništvo u Južnoj Americi 1921-1945.
Pročitaj mi

Dokumentima koja su pred vama želimo da predstavimo problematiku koja je imala veoma značajno mesto za afirmaciju mlade jugoslovenske države. Ona se odnosi na položaj, brojnost, socijalni i ekonomski položaj iseljenika, kao i na nacionalnu strukturu iseljeništva, odnos jugoslovenske države prema njima i odnos iseljeništva prema državi i jugoslovenskoj ideji, što je oličeno u odnosu prema zvaničnim predstavnicima Kraljevine Jugoslavije, reakcijama iseljenika na događaje u Jugoslaviji, iseljeničkoj štampi i dr.

Jugoslovensko iseljeništvo u Južnoj Americi emigriralo je uglavnom iz bivših krajeva Austrougarske, pre svega iz Dalmacije, i hrvatskog je porekla, a u manjoj meri iz Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Srbije, Slovenije i Makedonije. Naseljavani su u Argentinu, Čile, Brazil, Urugvaj i druge južnoameričke zemlje od kraja 19. veka, da bi se 20-ih godina prošlog veka naseljavanje intenziviralo. Prema nekim podacima iz 1927/28, na celom prostoru Južne Amerike bilo je oko 150.000 jugoslovenskih iseljenika.

Iseljenici iz različitih južnoslovenskih krajeva su se vrlo rano udružili u različita kulturno-prosvetna i potporna udruženja na „plemenskoj” osnovi. Tokom Prvog svetskog rata iseljenici u Čileu, nacionalno svesnijem i ekonomski jačem delu kolonije, i kasnije u Argentini, udružili su iseljenička društva u Jugoslovensku narodnu odbranu, dajući materijalnu i moralnu podršku stvaranju nove jugoslovenske države. Rukovodstvo ove organizacije u Argentini, gde je postojala najveća koncentracija jugoslovenskih iseljenika, iniciralo je otvaranje prvog zvaničnog predstavništva jugoslovenske države. Tako je 1922. godine otvoren Generalni konzulat Kraljevine SHS u Buenos Ajresu. Ovo predstavništvo i nekoliko kraljevskih počasnih konzulata nisu mogli da odgovore zahtevima velikog broja iseljenika na prostoru cele Južne Amerike. Zbog toga je, kao i radi jačanja političkih veza sa Argentinom i drugim južnoameričkim državama, 1928. godine otvoreno prvo diplomatsko predstavništvo KSHS u Južnoj Americi – Poslanstvo KSHS u Argentini – Buenos Ajres. Poslanstvo KJ u Buenos Ajresu bilo je preopterećeno diplomatsko-konzularnim poslovima tako da je Vlada KJ kasnije otvorila poslanstva u Čileu (1935) i Brazilu (1938).

Državna predstavništva su nastojala da pružanjem pravne i socijalne zaštite velikom broju radnika i ekonomski nezbrinutih iseljenika i vršenjem uobičajenih konzularnih usluga izađu u susret sunarodnicima. To je ostvarivano i otvaranjem Iseljeničkog izaslanstva i dopisništava Ministarstva za socijalnu politiku. Glavna briga jugoslovenskih predstavništava bila je ipak da – kulturno-prosvetnom i političkom akcijom, podržavanjem jugoslovenski orijentisanih iseljeničkih društava i stvaranjem novih, usmeravanjem iseljeničke štampe, praćenjem delovanja raznih antijugoslovenskih elemenata i sprečavanjem njihove akcije – trajno vežu ovaj deo iseljenika za jugoslovensku ideju i afirmišu jugoslovensku državu među njima. Taj zadatak je bio i najteži uzimajući u obzir veliku razuđenost iseljenika na ogromnom prostoru Južne Amerike.

Najveći problem je predstavljalo delovanje raznih antidržavnih organizacija i novina, što je posebno bilo izraženo u Argentini i Urugvaju gde su separatistički hrvatski, crnogorski, makedonski i komunistički agitatori, usmeravani iz inostranstva i pod uticajem političkih dešavanja u samoj Kraljevini, našli pogodno tlo među ekonomsko slabim i politički neobrazovanim iseljenicima. Veoma liberalni zakoni o štampi i stranim organizacijama u Argentini i politička atmosfera u Urugvaju pogodovali su razvoju ovakvih organizacija.

Dokumenti o jugoslovenskom iseljeništvu u Južnoj Americi, odabrani za malu elektronsku izložbu, nalaze se u sledećim fondovima Arhiva SCG: Poslanstvo Kraljevine Jugoslavije u Argentini – Buenos Ajres (385), Generalni konzulat Kraljevine Jugoslavije u Buenos Ajresu (765) i Ministarstvo inostranih poslova Kraljevine Jugoslavije – Upravno odeljenje (334).

Detaljniji uvid u ovu problematiku može se steći korišćenjem sledećih fondova: Poslanstvo KJ u Čileu – Santijago de Čile (389), Poslanstvo KJ u Brazilu – Rio de Žanerio (387), Počasni konzulat KJ u Antofagasti (428), Počasni konzulat KJ u Punta Arenasu (Magalanes) (429), Generalni konzulat KJ u Sao Paolu (427), Iseljeničko izaslanstvo Ministarstava za socijalnu politiku KJ u Buenos Ajresu (784) i Ministarstvo inostranih poslova Kraljevine Jugoslavije – Konzularno privredno odeljenje (334).

 

© Arhiv Jugoslavije 2008 | designed & produced by MASSVision, powered by cMASS