Magično putovanje dokumenata od registrature do ruku istraživača
Pročitaj mi

Dokumenti nastaju iz praktičnih potreba jedne državne ili privatne ustanove, porodice ili pojedinca, radi redovnog obavljanja njihovih delatnosti. Posle određenog niza godina, oni gube upotrebnu vrednost u poslovanju stvaraoca ili, kada je ustanova u pitanju, ako se i sama ustanova ugasila. Tada se dokumenti predaju arhivu koji je nadležan za njihovo čuvanje.

Još pre nego što dospeju u arhiv, o dokumentima vodi računa služba za nadzor i zaštitu građe van arhiva, koja je zadužena da prati rad registrature u kojoj dokumenta nastaju. Ona preuzima dokumente, vrši njihovu osnovnu valorizaciju i predaje ih službi depoa. Ova služba vodi evidenciju o građi i daje je na korišćenje zainteresovanoj javnosti, stara se o tehničkoj zaštiti dokumenata (zaštita od vlage, požara, živih organizama koji uništavaju arhivsku građu, od krađe i namernih oštećenja).

Pre nego što dođu u ruke javnosti, dokumenta prolaze kroz službu za sređivanje i obradu arhivske građe, od čijeg rada umnogome zavisi njihova dalja sudbina. Ključni zadatak ove službe je valorizacija dokumenata, to jest utvrđivanje njihove vrednosti za kulturu i nauku jednog društva. Ovo je veoma odgovoran zadatak, jer od procene, pre svega, sadržajne vrednosti dokumenata zavisi da li će oni biti sačuvani za buduća pokoljenja ili će biti odbačeni kao bezvredan registraturski materijal.

Valorizovana građa se klasifikuje po određenim pravilima, to jest stavlja u poredak koji omogućava da bude preglednija i dostupnija krajnjim korisnicima. Izrađuju se informativna sredstva pomoću kojih istraživači mogu da se obaveste o tome kakvu građu sadrži jedan arhivski fond, kao i koje se pojave, događaji, ljudi, teritorije i ustanove javljaju u dokumentima. I ove poslove obavlja služba za sređivanje i obradu dokumenata, posle čega se građa ustanove sa početka priče vraća službi za njeno čuvanje, to jest depou, koja je po propisanoj proceduri daje javnosti na korišćenje.

Opisani put dokumenata, od registrature u kojoj su nastali do ruku istraživača, ne bi imao smisla ukoliko javnost ne bi bila upoznata sa radom arhiva. Nadležne službe pružaju obaveštenja o sadržaju arhivskih fondova, objavljuju zbornike dokumenata, organizuju izložbe arhivske građe, kurseve, predavanja i dr.

Put dokumenata od stvaraoca u registraturi do čitaoca u arhivu je veoma dug i ponekad traje i više decenija. Za to vreme dokumenti su često izloženi nepovoljnim klimatskim uslovima, čuvanju u neadekvatnim prostorijama, prolaze kroz mnoge ruke – ponekad nedovoljno pažljive. Hartija, kao organska materija, pre ili kasnije postaje podložna zubu vremena, čak i kada se čuva u idealnim uslovima. Mnogi dokumenti zbog toga trpe fizička oštećenja, ili ih napadaju različiti paraziti (bakterije, gljivice, glodari). O oštećenim i "bolesnim" dokumentima stara se služba za konzervaciju i restauraciju arhivske građe.

© Arhiv Jugoslavije 2008 | designed & produced by MASSVision, powered by cMASS